Het is 1854. Samen met een paar vrienden uit het leger staat Richard Burton (Patrick Bergin) op het punt een bescheiden expeditie te ondernemen, gesteund door de Royal Geographic Society. De knappe jonge Engelsman John Hanning Speke (Iain Glen) arriveert met kisten vol geweren en munitie om zich als vrijwilliger aan te melden voor het avontuur. De kleine groep heeft de kust nog niet eens verlaten of wordt al aangevallen door vijandige Somaliërs. Burton en Speke overleven het, maar het is kantje boord.
Terug in Engeland staat de Society te popelen om een tweede expeditie op te zetten. Burton moet de bron van de Nijl zien te vinden, ergens in de onontgonnen uitgestrektheid van het Afrikaanse binnenland. Inheemse stammen noemden die plek de ‘Mountains of the Moon’. Burton lijkt de aangewezen persoon. Een beroepsavonturier die ook belezen is, bijna 30 talen spreekt en een expert is op het gebied van het Midden-Oosten. Het Afrikaanse binnenland is nog grotendeels onontdekt maar Burton is er door gefascineerd. Hij staat bekend als een vrijdenker en heeft de reputatie een rokkenjager te zijn. Als hij Isabel Arundell (Fiona Shaw) ontmoet, verandert dat echter. Ze is een avontuurlijke vrouw die zou willen dat ze een man was, zodat ze hetzelfde zou kunnen doen als Burton. De Society vindt de flamboyante John Speke een noodzakelijke aanvulling, omdat hij het commercieel wel eens heel goed zou kunnen doen met het boek dat hij over de expeditie gaat schrijven. Speke heeft het gouden haar van een Griekse god, maar hij is noch zo ervaren, noch zo wereldwijs als Burton. Uitgever Oliphant (Richard E. Grant) wil flink aan het boek verdienen en smeedt een complot om Speke van zijn vriend Burton los te weken.
Tijdens de tweede expeditie krijgen de mannen te maken met alle denkbare problemen. Dragers lopen weg en stelen voorraden, Burton loopt een ziekte op waardoor zijn benen moeten worden ingesneden om bloed te laten wegvloeien, Speke lijdt ongelooflijke pijnen door een insekt dat in zijn oor is gekropen. Ze worden enorm geholpen door hun toegewijde expeditieleider Sidi Bombay en door Mabruki (Delroy Lindo), een ontsnapte slaaf met waardevolle kennis over overleven. Uiteindelijk worden ze gevangengenomen door een slavenstam, die Burton drogeert en Mabruki martelt. Speke gaat alleen verder. Hij vindt een enorm watergebied dat mogelijk de bron van de Nijl is, en noemt het het Victoriameer. De navigatie-instrumenten zijn echter verloren gegaan Speke kan de positie niet vastleggen of kaarten maken. Dat ze überhaupt terugkeren naar Londen is een wonder. Na wat ze hebben meegemaakt zou de band tussen Burton en Speke onbreekbaar moeten zijn, maar Speke laat zich door Oliphant manipuleren en beweert dat hij de expeditie heeft geleid. Burton kookt van woede maar hij wil Speke niet in het openbaar aan de schandpaal nagelen. Hij hoopt dat die zijn eer terugvindt en tot bezinning komt.
Mountains of the Moon is een levendig portret van Victoriaans Engeland, waar nobele daden in conflict komen met commerciële belangen. Richard Burton wil graag leren van andere samenlevingen en culturen, maar het koningshuis en de Royal Geographic Society willen de nieuw te ontdekken gebieden slechts ontdekken om ze te koloniseren en uit te buiten voor winst. De film slaagt erin een beeld te schetsen van wat deze mannen drijft. Richard Burton is een wilde man, maar ook een man met een hoge moraal. Hij wil graag overal naartoe en alles leren en is gefrustreerd dat niemand zijn boeken over andere culturen leest. John Speke hunkert naar roem. Als tweede zoon komt hij in de familie op het tweede plan. De enige manier waarop hij naam kan maken is door zich in een gedurfd, waanzinnig avontuur te storten.
Patrick Bergin en Iain Glen (die ik vooral ken van zijn latere rollen in Game of Thrones en Silo) zijn uitstekend en creeren gelaagde personages van Burton en Speke. Op safari vormen ze een fantastisch team. Fiona Shaw is een genot om naar te kijken als de keurige maar avontuurlijke Isabel, die bereid is alles op het spel te zetten voor de juiste man. Bernard Hill speelt de wereldberoemde Dr. Livingstone, die tien jaar voor Burton naar Centraal-Afrika trok met vergelijkbare doelstellingen. In een geweldige scène bekijken de twee ontdekkingsreizigers elkaar wantrouwend totdat het onderwerp littekens ter sprake komt. Ze kleden zich bijna helemaal uit om hun wonden en kogelgaten te laten zien, waarmee Livingstone ervan overtuigd raakt dat Burton net zo gek is als hem.
Regisseur Bob Rafelson maakte een avonturenfilm over de zoektocht naar de bronnen van de Nijl, maar het is vooral een zoektocht naar een ander tijdperk en naar wat Burton en Speke drijft. Chronologisch is de film niet altijd goed te volgen daardoor maar erg is dat niet. Rafelson laat zien dat een expeditie als dit echt gekkenwerk is waar niettemin toch gekke mannen voor te vinden zijn. Mannen die elkaars tegenpolen zijn maar elkaar vinden onder bizarre omstandigheden.